کد خبر: ۵۶۲۴۹
تاریخ انتشار: ۱۶ ارديبهشت ۱۳۹۷ - ۱۵:۵۱
به دنبال طرح احتمالی فیلترینگ شبکه پنج ساله تلگرام در روزهای آتی و شایعات مختلفی از سوی مسئولان مربوطه در شبکه های اجتماعی، بار دیگر بحث های گوناگون در زمینه­ چگونگی، طراحی و ترغیب کاربران ایرانی به بهره گیری از پیام رسان های داخلی مطرح می شود.

پیام رسان های ایرانی و طرح یک سئوالبه دنبال طرح احتمالی فیلترینگ شبکه پنج ساله تلگرام در روزهای آتی و شایعات مختلفی از سوی مسئولان مربوطه در شبکه های اجتماعی ، بار دیگر بحث های گوناگون در زمینه­ چگونگی ، طراحی و ترغیب کاربران ایرانی به بهره گیری از پیام رسان های داخلی مطرح می شود.

از جمله سوالات و دغدغه های اصلی و اساسی کاربران ، بویژه جوانان این است که پیام رسان ایرانی و محبوب آتی و رقیب تلگرامِ پر نفوذی که در بیش از 45 کشور جهان طرفدار دارد باید دارای چه ویژگی ها و قابلیت های مورد انتظاری باشد و از آن مهم تر این که تا چه اندازه می توان به حفظ اطلاعات ، اسرار و اسناد تبادل شده در بستر نرم افزار طراحی و توصیه شده داخلی اطمینان حاصل کرد!

شواهد و قرائن و نظرسنجی های پراکنده صورت گرفته در ماه های اخیر نشان می دهد که بسیاری از کاربران بنا به دلایلی از در دسترس قرار گرفتن اطلاعات و مطالب منتشره­ خود در پیام رسان های ایرانی به شدت نگران بوده و مهم ترین دلیل بهره گیری از شبکه های پیام رسانی خارجی را اطمینان خاطر از عدم سوء استفاده از مطالب تبادل شده قلمداد می کنند!

البته همانگونه که چندی پیش یکی از نمایندگان کمیسیون مجلس خواستار شد می توان در این خصوص اقدام به یک نظرسنجی جامع و جدیدی هم در کشور کرد ولیکن با عنایت به قرائن و شواهد به نظر می رسد در عدم اعتماد کاربران به پیام رسان های ایرانی اجماعی ناخوانده، مرموز و تامل برانگیز صورت گرفته است!

در این مقاله تلاش شده تا ضمن بر شمردن شرایط و تدابیر لازم برای بهره گیری گسترده از پیام رسان(های) جایگزین، برخی تبعات فیلترینگ و ملاحظات مهم و قابل اعتنایی را به مسئولان ذیربط یادآور شد.

** فیلترینگ تلگرام و خسارت های پیدا و پنهان

بحث فیلترینگ تلگرام برای نخستین بار پس از حوادث تلخ 30 بهمن ماه 96 مطرح و متعاقب مسدود کردن آن، چند روزی کلیه مبادلات اقتصادی و تجاری مبتنی بر این بستر دچار وقفه و بسیاری از کاربرانی که از این طریق به کسب و کار مجازی روی آورده بودند متحمل خسارت مادی و حتی اعتباری بی سابقه ای شدند.

فیلتر غیرقایل پیش بینی و خسارت آمیز تلگرام (با برآورد روزانه هفت میلیارد تومان در روز) مانع از بهره گیری از این پیام رسان نشد و هجمه بی سابقه ای برای دانلود و نصب فیلترشکن های موثر به راه افتاد تا جایی که بسیاری از کاربران وابسته و علاقمندی که به نحوی از این شبکه­ اجتماعی برای تبادلات اطلاعات و اخبار و یا تجارت مجازی بهره می جستند ناگزیر مبادرت به بهره گیری از فیلترشکن شدند و متاسفانه کم نبودند کاربران نوجوان و جوانی که برای اولین بار مبادرت به نصب نرم افزارهای مربوطه کردند ؛ نرم افزارهایی که زمینه­ دسترسی را به هر وبگاه و کانال و گروه هرزه نگاری میسر می کرد.

ابعاد و تبعات این اقدام عجولانه و البته امنیتی و محتاطانه موجب شد تا جمعی از نمایندگان مجلس نیز، هم صدا با کاربران ضرر دیده در خصوص پیامدهای فیلترینگ تلگرام به مسئولان مربوطه هشدار داده و آنها را از این اقدام بر حذر دارند!

و امروز بر حسب ظاهر بنابر دو دلیل تهدیدآمیز تلقی شدن اینگونه شبکه های پیام رسان خارجی بواسطه عدم همراهی مدیرانش در مسدود کردن برخی کانال و گروه های معاند و آشوب طلب و نیز نگرانی ازفراگیر شدن تبادلات پول و ارز مجازی از جمله بیت کوین، اتریوم، و سایر ارزهای دیجیتال بویژه ارز رمز نگار جدید گرام و بیم تهدیدات اقتصادی و بحران دیگر ارزی، این شبکه محبوب درآستانه فیلترشدن قرار گرفته است.

حال سئوال اینجاست که در صورت قطعی شدن چنین رویکردی، صرف نظر از تبعاتی که مختصرا در بالا بدان اشاره شد پیام رسان(های) جایگزین باید از چه ویژگی و خصوصیات و قابلیت هایی برخوردار باشند تا بتوانند کاربران شیفته­ پیام رسان پرشمار شبکه ای چون تلگرام را ترغیب به کنشگری در آن بستر و فعالیت بی دغدغه و پیوسته در شبکه های جدید توصیه شده چون سروش، سلام، آی گپ ، وغیره کنند تا در این دوران حیرت و سردرگمی و ایجاد قابلیت های جدید از جمله توسعه تبادلات ارزی مجازی از اضمحلال بیش از پیش اقتصاد کشور در بستر پیام رسان های خارجی جلوگیری کرد.

بی تردید برای کاربرانی که با محیط های پر جاذبه و کششی چون تلگرام (که بزرگترین مهاجرت شبکه ای از وایبر را به نام خود رقم زد) سر و کار داشتند پیام رسان ایرانی علاوه بر ضرورت برخورداری از امنیت بالا، باید از قابلیت هایی چون متفاوت بودن، کاربر پسند بودن و کاربری آسان نرم افزارک ها برخوردار بوده و انتظار می رود که پیام رسان جایگزین از این لحاظ اگر فراتر از تلگرام رخ ننماید دست کم ضعیف تر از آن ظاهر نشود و یا واجد قابلیت هایی باشد که تلگرام فاقد آن بوده و برای کاربر ایرانی حایز اهمیت ویژه ای باشد.

متاسفانه بسیاری از طراحان پیام رسان های ایرانی فاقد نوآوری و خلاقیت، به کپی کاری روی آورده و بدون رعایت حقوق مالکیت معنوی پدید آورنده گان، اهتمام وافری برای شبیه سازی حداکثری فضای پیام رسان خود با یک پیام رسان مطرح خارجی می کنند؛ از جمله اقدام نامناسب که پیام رسان سروش از تلگرام کرده است و بر خلاف گمان باطل طراحان و مدیرانش فضای شبیه سازی شده نرم افزار سروش یکی از عوامل مهم فراری دهنده کاربران پیشتاز ایرانی از پیوستن به این نرم افزار بر شمرده می شود.

برای ایجاد رغبت در کاربر ایرانی طراحی انواع نسخه های قابل نصب، از جمله نسخه­ تحت وب و نیز قابلیت تماس تصویری که در پیام رسان تلگرام طراحی یا در ایران فعال نشده و بویژه ایجاد امکان و قابلیت تبادلات مالی که در شبکه­ سروش ایجاد شده و در تلگرام در حال حاضر فعال نمی باشد، ضرورتی قابل تامل و مطالبه است.

همچنین پیام رسان جایگزین و رقیب باید قابلیت پوشش و جذب بالا با بستر کنشگری همزمان دست کم 40 میلیون کاربر ایرانی را داشته باشد. متاسفانه تجربه­ استفاده از پیام رسانی چون سروش درزمان فیلترینگ تلگرام گواه این واقیعت است که افزایش بار و تعاملات معمول مجازی و تبادل اطلاعات در این پیام رسان ایرانی در زمان فیلترینگ و متعاقب کنشگری تنها چند میلیون نفر با اختلالاتی همراه بوده و شکایات کاربران را به همراه داشته است و لذا مسئولان ذیربط بویژه وزارت ارتباطات و اطلاعات باید زیرساخت های لازم برای شرکت های سازنده و خدمات دهنده ایرانی را پیش از هر آزمون و خطایی در حد مطلوبی فراهم سازند که این عرصه، فرصتی برای تجربه اندوزی و ارزیابی بازخوردی نیست!

علاوه بر لزوم فراهم سازی بستر و زیرساخت های لازم بویژه تامین پهنای باند اینترنتی، به نظر می رسد که هیچ پیام رسان داخلی بدون مشارکت، هم فکری و هم افزایی با سایر شرکت ها و موسسات طراح و تولید کننده­ دیگر مجرب داخلی و بویژه بدون سرمایه گذاری مشترک با یک موسسه­ خارجی در قالب یک کنسرسیوم فراملی(همچون پیام رسان ویسپی) نتواند به طور موثری موفق به جذب کاربران ایرانی و توسعه­ شبکه­ اجتماعی خود شود، بویژه این که کاربران ایرانی بر اساس شواهد و قرائن و برخی مطالعات انجام گرفته در شرایط آزاد بهره گیری از پیام رسان های موجود، فراتر از 5 تا 10 % به نرم افزارهایی که در داخل کشور طراحی و راه اندازی می شوند رغبت نشان نمی دهند و شاید از همین روست که هیچ دولتی تاکنون موفق به اتخاذ تدابیری برای جلب کاربران ایرانی به پیام رسان های داخلی از جمله آی گپ، گپ، بیسفون و حتی سروش (در پی فیلترینگ موقتی تلگرام) نشده است.

و لذا لازم است به منظور رفع ابهامات و برخی نگرانی های کابران به جای ایجاد پیام رسان های متعدد کم مخاطب تری چون سلام و بله وغیره، تدابیر ویژه و اصولی اتخاذ شود؛ از جمله این که موفقیت در تصاحب نسبی اعتبار و جایگاه پیام رسان محبوبی چون تلگرام در گروی فراهم سازی زمینه­ استقلال کامل پیام رسان ها از نهادهای دولتی، و بهره گیری از یک سرور خارجی غیرقابل دسترس از سوی نهادهای حکومتی است.

و بی تردید یک پیام رسان مشترک طراحی و راه اندازی شده با کشور هم مرز (با منافع مشترک ملی و فصل مشترک های اعتقادی) همچون ترکیه، پاکستان، افغانستان، تاجیکستان، عراق،آذربایجان و ....مشروط به استقرار سرور در خارج کشور و اخذ تعهداتی مبنی بر حفظ اصول و ارزش های اخلاقی و موازین امنیتی می تواند تا حد زیادی این مهم ترین و اساسی ترین نگرانی کاربران ایرانی را مرتفع کند.

نکته و یا پیشنهاد قابل توصیه و مهم دیگری که باید به آن اشاره کرد لزوم بهره گیری همزمان پیام رسان داخلی و رقیب جدی و محبوب آن تلگرام و حتی رفع فیلتر شبکه های اجتماعی محبوب دیگری چون فیس بوک و توئیتراست( حتی اگر این رفع فیلتر موقتی باشد).

در واقع لازم است پیش از اقدام به مسدود کردن و یا فیلترینگ تلگرام و یا هر شبکه­ ی مشابه دیگری ابتدا، پیام رسان مورد نظر(که در بالا به ویژگی های آن اشاره شد) متعاقب بررسی همه ­ی جوانب و تعبیه قابلیت های هم ارز و حتی برتر از پیام رسان خارجی در آن نسبت به راه اندازی و اطلاع رسانی آن اقدام شود تا متعاقب آزمون قابلیت های جدید، خود کاربران، بواسطه ی مزیت های نسبی پیام رسان(ها) از جمله امکان برقراری تماس تصویری و تبادلات پولی(قابلیتی که پیام رسان های آتی بدون طراحی و تعبیه­ ی آن هیچ توفیقی نخواهند داشت) رغبت به کوچ و گزینش پیام رسان جدید نمایند، بی آنکه از سوی نهاد و تدابیری مجبور به مهاجرت و انتخاب آن شده باشند.

بی تردید طراحی و ایجاد قابلیت پلتفرم متن باز همچون تلگرام و تعبیه قابلیت تعامل و بهره گیری از امکانات پیام رسان در قالب نرم افزارهای متفاوت دیگر همچون موبوگرام و یا تلگرام فارسی از جمله عواملی است که می تواند در کاربر ایرانی برای استفاده از پیام رسان داخلی رغبت بیشتری ایجاد کند.

در واقع، توجه ویژه به ذائقه ­ی کاربر تنوع طلب ایرانی بویژه نوجوانان و جوانان امروزی در شکل و محتوا و حتی فونت و قالب های جدید و به روز باید علاوه بر تامین الزامات یاد شده در دستورکار طراحان و تولیدکنندگان نرم افزارپیام رسان قرار گیرد و بی شک تحقق این مهم بدون حمایت های فکری، معنوی و حتی مادی نهادهای دولتی و متولی میسر نخواهد شد.

به طور خلاصه طراحان و مدیران پیام رسان های ایرانی و نیز مسئولان ذیربط اگر اعتقادی به کنسرسیوم منطقه ای برای میزبانی سرور پیام رسانی در خارج با کشور مجاور، دوست و یا هم زبانی ندارند(مشابه پیام رسان ویسپی)، برای جلب گسترده کاربران هم وطن ناگزیرند ضمن اتخاذ تدابیری جدی و اقناع کننده برای افزایش امنیت روانی کنشگران (از جمله عدم تعجیل در فیلترینگ تلگرام و حتی رفع فیلتر شبکه های محبوبی چون فیس بوک و توئیتر به منظور ایجاد اطمینان خاطر کاربران و تنوع بخشی به گزینه های جایگزین)، در پی استقلال کامل شرکت ها و موسسات خدمت رسان از دولت و تامین پهنای باند لازم بوده، و در تدارک طراحی و تولید نرم افزاری باشند اصیل و بی مانند، با ویژگی هایی چون کاربرپسند بودن، جذابیت بصری، تعبیه­ی قابلیت های تماس تصویری، تبادل پول مجازی، طراحی نسخه­ ی تحت وب و ویندوز با پلتفرمی متن باز.

این روزها مسئولان و مقامات دولتی در تلاشند تا به مردم اطمینان دهند که اجازه­ ی نفوذ به حریم خصوص و اطلاعات شخصی آنها را نخواهند داد تا جایی که رهبر انقلاب هم اخیرا در دیدار جمعی از مسئولان و مدیران عالی نظام از آنها خواستند تا امنیت و حریم داخلی زندگی مردم و کشور را حفظ و حتی تعرض به امنیت و حریم داخلی مردم را"حرام شرعی" قلمداد کردند.

اگر چه صدور چنین فتوایی از سوی رهبری نظام به عنوان بالاترین مقام حکومتی در برخی کاربران شبکه های اجتماعی اطمینان خاطری نسبی ایجاد می کند با این حال، سئوال اساسی اینجاست که به فرض طراحی و ساخت نرم افزاری کامل و بی نقص در کشور با تامین همه­ ی شرایط و الزامات برشمرده شده، در عمل چه ضمانتی وجود دارد که قانونگذار و مجریان قانون برای فتوای رهبری ارج و حرمت قائل شده و از رصد و سرکشی، و یا درخواست دریافت اطلاعات و افشای اسرار کاربران از مدیران پیام رسان های ایرانی دوری جویند؟!

از: محمد مهدی فتوره چی پژوهشگرمطالعات رسانه و فرهنگ موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی دانشگاه تهران

منبع: ایرنا 

نام:
ایمیل:
* نظر:
اخبارمنتخب
نگاه شما
بابینندگان
روی خط سایت ها
اخبار صوتی